101
هزاران سال است، انسان‌ از دیدن ستاره‌ها شگفت‌زده می‌شود؛ اما فقط در دو قرن اخیر است كه شروع به تحقیق و بررسی در باره‌ی این اجرام نورانی آسمانی كرده ‌است. ستاره‌‌ها ممكن است نقطه‌های روشن دوردستی به نظر برسند كه به هیچ كار نمی‌آیند، اما این یك اشتباه محض است. در حقیقت، وقتی اطلاعات بیش تری در باره‌ی ستاره‌ها به دست آوردید، ممكن است خوش‌حال شوید كه آن ها تا این حد از ما دور هستند.

ستاره‌ای متولد می‌شود
اگر یک كتاب دستورالعمل جهانی وجود داشت، احتمالاً دستورالعمل ساخته شدن یك ستاره به این شرح بود:
• مقدار بسیار زیادی گاز كه بیش تر آن هیدروژن باشد.
• با مواد دیگری مانند كربن و اكسیژن خوب مخلوط شود.
• نیروی جاذبه، مواد مخلوط شده را كاملاً به یكدیگر می فشارد تا به صورت توپ نخ‌ریسی دربیاید.
• توپ نخ‌ریسی، آن قدر فشرده می شود تا دمای مركز آن به ده میلیون درجه‌ی سانتی گراد برسد و واكنش هسته‌ای شروع شود.
و آن گاه ستاره‌ای متولد می شود.
به نظر ساده می آید، اما اگر شما آشپز فضایی باشید، باید بسیار صبور باشید تا بتوانید نتیجه‌ی آشپزی‌تان را به چشم ببینید، چون میلیون‌ها سال طول می‌كشد تا دست‌پخت‌تان آماده شود.
عناصر به وجود آورنده‌ی ستاره‌ها در سراسر فضا یافت می‌شوند. در كهكشان، شاهد توده‌‌های عظیم گاز و غبار هستیم؛ اما برای شكل‌گرفتن ستاره به نیروی «محركی» نیاز است تا ذرات گاز و غبار در هم فشرده شوند. این محرك ممكن است است موجی باشد كه از نزدیك‌ترین ستاره به این توده‌ی گاز و غبار برسد. در این صورت، نیروی جاذبه‌ای در مركز توده شكل می‌گیرد و ذرات را فشرده می‌سازد. با فشرده شدن ذرات در مركز، نیروی جاذبه بیش تر می‌شود و ذرات بیش تری را به خود جذب می‌كند و به همین ترتیب توده،‌ فشرده‌تر و عظیم‌تر می شود. هر چه نیروی جاذبه بیش تر باشد، مقدار گاز و غبار بیش تری جذب و در هم فشرده می‌شود. گاز هر چه فشرده‌تر شود، داغ‌تر می‌شود تا حدی كه «واكنش هسته‌ای» در مركز آن شروع شود.

جنگ تعادل
از لحظه‌ای كه واكنش هسته‌ای آغاز می‌شود، ستاره در اولین نبرد خود با نیروی جاذبه، پیروز میدان خواهد بود. انرژی‌ای كه به بیرون منتشر می‌شود و سبب «درخشیدن» آن می‌شود، با نیروی جاذبه‌ای كه همه چیز را به سوی مركز می‌كشد، متعادل است. ستاره‌ها باید میلیون‌ها تن از جرم خود را در هر ثانیه برای واكنش هسته‌ای مصرف كنند تا فقط بتوانند با نیروی جاذبه‌‌ی مركزی تعادل برقرار سازند.
تولد ستاره، بسیار مهیج است. هنگامی كه ستاره‌ای پا به عرصه می‌گذارد و فعالیت خود را آغاز می‌كند، حجم بسیار زیادی از گاز و غباری را كه در خود دارد، به بیرون پرتاب می‌كند. به این ترتیب بسیاری از سیاراتی كه در مدار آن قرار می‌گیرند به وجود می‌آیند.

یادداشت‌های هسته‌ای
در مركز ستاره چه اتفاقی می‌افتد؟ اگر میكروسكوپ بسیار قدرتمندی داشته باشیم، می‌‌توانیم ببینیم كه تمام اتم‌های هیدروژن در مركز آن، مانند فرفره به اطراف می‌چرخند. هنگامی كه اتم‌ها با یك دیگر برخورد می‌كنند، به هم می‌چسبند. از خوردن چهار اتم هیدروژن به یك دیگر، هلیم به وجود می‌آید. با این كار مقداری انرژی تولید می‌شود كه به آن «جوش هسته‌ای» می‌گویند و به همین دلیل است كه ستاره شروع به درخشیدن می‌كند.

بزرگ و كوچك

ستاره‌ها همه یك اندازه نیستند. بعضی از آن ها بیست تا سی برابر خورشید هستند و برخی چند بار كوچك‌تر از آن! اگر می‌خواهید بدانید در طول عمر ستاره، چه بر سرش می‌آید و عمرش چگونه به پایان می‌رسد، تنها چیزی كه باید بدانید اندازه‌ی آن است.
ستاره‌های بزرگ، مشكل بیش تری با نیروی جاذبه دارند. به یاد داشته باشید كه جرم بیش تر، نیروی جاذبه‌ی بیش تری ایجاد می‌كند. بنابراین، ستاره‌های بزرگ باید مقدار بیش تری سوخت تولید كنند تا بتوانند با نیروی جاذبه مقابله نمایند و تعادل برقرار شود. این یعنی عمرشان كم تر از ستاره‌‌های كوچك است. ستاره‌ها‌ی بزرگ ممكن است حدود پنجاه میلیون سال عمر كنند، حال آن كه عمر ستاره‌های ‌كوچك به راحتی تا پنجاه میلیارد سال هم می‌رسد. بزرگ بودن همیشه خوب نیست.

علی خاكبازان

پاسخ بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>